آغاز مدرسه بین‌المللی پاییزه دیپلماسی سلامت جهانی با هدف توانمندسازی مدیران نظام سلامت

به گزارش روابط عمومی معاونت بین‌الملل دانشگاه علوم پزشکی تهران، مدرسه بین‌المللی پاییزه توانمندسازی مدیران در دیپلماسی سلامت جهانی، چهارشنبه ۲۹ مهرماه ۱۴۰۵، با حضور نمایندگان سازمان ملل متحد و سازمان جهانی بهداشت، مقامات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، وزارت امور خارجه و مدیران ارشد دانشگاه علوم پزشکی تهران، در ساختمان رصدخانه سلامت جهانی آغاز به کار کرد. این رویداد سه‌روزه با هدف بررسی چالش‌های نوین سلامت، تقویت مهارت‌های مذاکره و ایجاد شبکه‌های پایدار همکاری‌های علمی و بین‌المللی طراحی شده است.

در آغاز این نشست، دکتر امیرحسین تکیان، رئیس مرکز تعالی سلامت جهانی دانشگاه علوم پزشکی تهران، با تأکید بر تغییر بنیادین ماهیت روابط بین‌الملل، سلامت را موضوعی فراتر از مرزهای ملی و درهم‌تنیده با مسائل سیاسی، اقتصادی و دیپلماتیک دانست. وی با اشاره به ضرورت تربیت نیروی انسانی متخصص خاطرنشان کرد که دیپلماسی سلامت جهانی، علاوه بر تمایل به همکاری، به شواهد علمی معتبر، نیروی انسانی آشنا با حوزه‌های سلامت و روابط بین‌الملل و مشارکت پایدار نهادها نیاز دارد. به گفته وی، هدف از برگزاری این دوره صرفاً آموزش نیست، بلکه شکل‌گیری یک جامعه عملی و شبکه‌ای از افراد برای تداوم همکاری‌هاست.

دکتر مرجان یغمایی، مدیر روابط بین‌الملل دانشگاه علوم پزشکی تهران، ضمن خوش‌آمدگویی به مهمانان، برگزاری این مدرسه را فراتر از یک دوره آموزشی و فرصتی برای بازاندیشی در نقش دانشگاه در عرصه سلامت جهانی دانست. وی با اشاره به پیچیدگی تحولات جهانی سلامت اظهار داشت که تصمیم‌های هر کشور در زمینه‌هایی مانند کنترل بیماری‌های عفونی، دسترسی به واکسن و مدیریت بحران‌های انسانی، می‌تواند پیامدهایی فراتر از مرزهای آن کشور داشته باشد. از این رو، دیپلماسی سلامت به ضرورتی راهبردی برای حکمرانی مؤثرتر و ارتقای تاب‌آوری نظام سلامت ملی تبدیل شده است؛ ضرورتی که تحقق آن مستلزم تعامل میان نهادهای علمی، اجرایی و سیاست‌گذاری است.

در ادامه این بحث، دکتر یغمایی با اشاره به برنامه راهبردی چهارساله مدیریت روابط بین‌الملل دانشگاه، دیپلماسی سلامت را یکی از محورهای اساسی توسعه همکاری‌ها برشمرد و یادگیری متقابل، ایجاد شبکه‌های پایدار همکاری و تدوین پیشنهادهای سیاستی واقع‌بینانه را سه انتظار اصلی از شرکت‌کنندگان این مدرسه عنوان کرد.

اهمیت این همکاری‌ها در سطح بین‌المللی نیز در سخنان دکتر جان جبور، نماینده سازمان جهانی بهداشت در ایران، مورد تأکید قرار گرفت. وی ضمن قدردانی از دانشگاه علوم پزشکی تهران و مرکز تعالی سلامت جهانی برای برگزاری این ابتکار، اظهار داشت که سلامت بیش از پیش با امنیت، تجارت، توسعه اقتصادی، مهاجرت، فناوری و روابط بین‌الملل درهم‌تنیده شده است. وی دیپلماسی سلامت را ابزاری کلیدی برای تبیین اولویت‌های سلامت، ایجاد درک متقابل و تبدیل شواهد علمی به سیاست‌ها و اقدامات عملی دانست و افزود که این فرایند صرفاً به مذاکرات بین‌المللی محدود نمی‌شود، بلکه از داخل کشور و از طریق همکاری میان بخش‌های مختلف دولت و تعامل با دانشگاه‌ها و جامعه مدنی آغاز می‌شود. دکتر جبور همچنین بر تجارب ارزشمند جمهوری اسلامی ایران در حوزه مراقبت‌های بهداشتی اولیه، بهداشت عمومی و پاسخ به شرایط اضطراری تأکید کرد.

از سوی دیگر، دکتر محمدرضا دهشیری، رئیس دانشکده روابط بین‌الملل وزارت امور خارجه، بر اهمیت تقویت مهارت‌های دیپلماتیک مدیران و توسعه ارتباط میان دانشگاه‌ها و نهادهای بین‌المللی تأکید کرد. وی ارتقای سواد دیپلماتیک و مهارت‌افزایی در زمینه‌هایی مانند مذاکره، شبیه‌سازی و آداب رفتار بین‌المللی را از اقدامات ضروری در این مسیر دانست. به گفته وی، وزارت امور خارجه می‌تواند با ایفای نقش حلقه اتصال میان دانشگاه‌های ایرانی و خارجی، زمینه مشارکت کارشناسان ایرانی در مجامع جهانی را فراهم کند. دکتر دهشیری همچنین با اشاره به اولویت دیپلماسی همسایگی، بر تسهیل گردشگری سلامت و تأمین نیازهای دارویی و پزشکی کشورهای همسایه تأکید کرد.

در تکمیل این دیدگاه، دکتر محمد امیرخانی، معاون مدیرکل امور بین‌الملل وزارت بهداشت، به ابعاد اجرایی و دستاوردهای مورد انتظار از دیپلماسی سلامت پرداخت. وی توسعه نظام سلامت، ایفای نقش مؤثر منطقه‌ای و کسب سهم مناسب از بازار سلامت را سه خروجی ملموس این حوزه برشمرد و تأکید کرد که بازار سلامت مفهومی چندبعدی است و نباید صرفاً از منظر مالی به آن نگریست. وی با اشاره به ظرفیت همکاری‌های بین‌المللی ایران در حوزه آموزش پزشکی، آمادگی جمهوری اسلامی ایران را برای کمک به تربیت نیروی انسانی و اعتبارسنجی نظام آموزش پزشکی کشورهای منطقه اعلام کرد. دکتر امیرخانی همچنین با اشاره به ظرفیت سازمان‌های چندجانبه‌ای مانند اکو، شانگهای، بریکس و سازمان همکاری اسلامی، از استادان و مدیران خواست از این سازوکارها برای تعریف پروژه‌های مشترک و بهره‌گیری از تسهیلات همکاری استفاده کنند.

توسعه همکاری‌های منطقه‌ای و انتقال تجربه‌های موفق نظام سلامت ایران، از دیگر محورهای مطرح‌شده در این نشست بود. دکتر جواد رفیع‌نژاد، رئیس دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران، با اشاره به نقش ملی و بین‌المللی این دانشکده، از تلاش برای ارائه دوره‌های کارشناسی ارشد بهداشت عمومی (MPH) منطقه‌ای و بین‌المللی برای کشورهای همسایه خبر داد. وی همچنین با اشاره به تجربه نظام شبکه بهداشتی ایران، آمادگی دانشکده را برای انتقال این تجربه به کشورهای منطقه اعلام کرد و با تأکید بر اهمیت پیشگیری و بهداشت عمومی گفت که توسعه زیرساخت‌های درمانی به‌تنهایی معیار مناسبی برای ارزیابی موفقیت نظام سلامت نیست. به گفته وی، ارتقای سواد سلامت، پیشگیری و تقویت مراقبت‌های اولیه بهداشتی باید در کانون برنامه‌های ارتقای سلامت جامعه قرار گیرد.

در سطح جهانی نیز، تجربه همه‌گیری کووید-۱۹ و نابرابری در دسترسی به منابع سلامت، ضرورت تقویت همکاری‌های چندجانبه را برجسته کرده است. کریستین ویگاند، هماهنگ‌کننده مقیم سازمان ملل متحد در ایران، با اشاره به نابرابری در دسترسی به واکسن، ابزارهای تشخیصی و داروهای ضروری در دوران همه‌گیری، اظهار داشت که اختلال در زنجیره تأمین جهانی و شکاف‌های اقتصادی، این نابرابری‌ها را تشدید کرد. وی با نقل قولی از دبیرکل سازمان ملل متحد، تبدیل درس‌های این تجربه به آمادگی پایدار را مسئولیتی برای جامعه جهانی دانست که باید بر انصاف، همبستگی و همکاری چندجانبه مؤثر استوار باشد.

ویگاند همچنین با اشاره به ریشه‌کنی آبله در دوران جنگ سرد، این دستاورد را نمونه‌ای از ظرفیت دیپلماسی سلامت برای یافتن مسیرهای مشترک حتی در شرایط پیچیده سیاسی دانست. وی تأکید کرد که معیار واقعی موفقیت دیپلماسی سلامت، نه تعداد جلسات برگزارشده یا توافق‌نامه‌های امضاشده، بلکه بهبود زندگی مردم، کاهش نابرابری‌های سلامت و تقویت آمادگی برای مواجهه با چالش‌های آینده است.

در پایان این نشست، شرکت‌کنندگان بر ضرورت تدوین برنامه‌های اجرایی مشترک، تشکیل کمیته‌های تخصصی و طراحی سازوکارهای عملیاتی برای تحقق اهداف دیپلماسی سلامت تأکید کردند. بر همین اساس، قرار است در طول سه روز برگزاری این مدرسه، مطالعات موردی، تمرین‌های عملی و شبیه‌سازی مذاکرات بین‌المللی دنبال شود تا زمینه تبدیل آموخته‌ها به پیشنهادهای سیاستی عملیاتی فراهم شود. همچنین شرکت‌کنندگان در قالب کارگروه‌های تخصصی به فعالیت‌های گروهی پرداختند و گزارش عملکرد خود را ارائه کردند.